ยา PEP ภายใน 72 ชั่วโมง หมายถึงต้องเริ่มยาป้องกันเอชไอวีหลังเหตุเสี่ยงให้เร็วที่สุด และไม่เกิน 72 ชั่วโมง ไม่ได้หมายความว่าควรรอให้ใกล้ครบเวลา หากเหตุเพิ่งเกิด ให้ไปโรงพยาบาลหรือคลินิกที่ให้ PEP ตอนนี้เลย
ทำทันที: ล้างผิวหนังด้วยน้ำและสบู่อ่อน ๆ หรือชะล้างตาและเยื่อบุด้วยน้ำสะอาด ห้ามใช้น้ำยาฟอกขาว แอลกอฮอล์ หรือน้ำยาฆ่าเชื้อรุนแรงกับแผล และอย่าขัด ถู บีบ หรือทำให้แผลเลือดออก เพราะไม่ช่วยป้องกันเอชไอวีและอาจทำให้เนื้อเยื่อระคายเคือง
ยา PEP ภายใน 72 ชั่วโมง คืออะไร
PEP เป็นยาต้านไวรัสที่ใช้หลังเหตุการณ์ซึ่งอาจสัมผัสเอชไอวี เจ้าหน้าที่จะประเมินว่าเหตุการณ์นั้นมีโอกาสรับเชื้อหรือไม่ ตรวจสุขภาพเบื้องต้น และเริ่มยาเมื่อมีข้อบ่งชี้ จากนั้นต้องกินยาต่อเนื่องตามแผนและกลับมาตรวจตามนัด
PEP ช่วยลดความเสี่ยงได้มากเมื่อเริ่มเร็วและใช้ครบ แต่ไม่รับประกันผลร้อยเปอร์เซ็นต์ จึงยังต้องตรวจติดตามและใช้วิธีป้องกันระหว่างรอผล
เหตุการณ์แบบไหนควรรีบขอประเมิน
- มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดหรือทวารหนักโดยไม่ใช้ถุงยาง หรือถุงยางแตก/หลุด
- ถูกล่วงละเมิดทางเพศ
- ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
- เลือดที่อาจมีเชื้อเข้าตา ปาก เยื่อบุ แผลเปิด หรือถูกเข็มตำ
เราไม่จำเป็นต้องรู้ผลเอชไอวีของอีกฝ่ายก่อนมาขอคำปรึกษา และไม่ควรรอให้มีอาการ เจ้าหน้าที่จะประเมินจากชนิดการสัมผัส เวลา และข้อมูลที่มี
ไปถึงคลินิกแล้วจะเกิดอะไรขึ้น
- ถามเวลาและลักษณะของเหตุการณ์ รวมถึงยาที่ใช้อยู่และโรคประจำตัว
- ตรวจเอชไอวีเพื่อดูสถานะก่อนเริ่มยา และอาจตรวจตับ ไต การตั้งครรภ์ หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเหมาะสม
- เริ่มยาโดยเร็วเมื่อมีข้อบ่งชี้ โดยไม่ควรรอผลตรวจของอีกฝ่ายจนเสียเวลา
- อธิบายวิธีกิน เมื่อลืมยา ผลข้างเคียง และวันนัดตรวจซ้ำ
ถ้าเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังควรไปไหม
ควรไป แม้โดยทั่วไปจะไม่เริ่ม PEP เมื่อเกินกรอบเวลาแล้ว แต่เจ้าหน้าที่ช่วยวางแผนตรวจเอชไอวี ตรวจโรคอื่น ดูแลแผล ประเมินวัคซีนตับอักเสบบี และคุยเรื่อง PrEP สำหรับความเสี่ยงในอนาคตได้ อย่าตัดสินเองว่า “สายเกินไปจึงไม่ต้องทำอะไร” อ่านภาพรวมการตรวจต่อได้ที่ ตรวจ รู้ และวางแผนดูแล HIV
ระหว่างกิน PEP ดูแลตัวเองอย่างไร
- กินยาตามแผนและอย่าหยุดเอง หากลืมหรืออาเจียนหลังรับยา ให้ติดต่อคลินิกเพื่อขอคำแนะนำที่ตรงกับยาของเรา
- แจ้งยาประจำ ยาลดกรด วิตามิน อาหารเสริม และสมุนไพร เพราะบางชนิดอาจรบกวนการออกฤทธิ์ของยา
- ใช้ถุงยางและไม่ใช้เข็มร่วมกันระหว่างรอตรวจติดตาม
- กลับมาตามนัด แม้รู้สึกปกติ เพราะผลตรวจบางอย่างดูจากอาการไม่ได้
ผลข้างเคียงแบบไหนต้องขอความช่วยเหลือ
คลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือถ่ายเหลวอาจเกิดในช่วงแรกและมักจัดการได้ ติดต่อคลินิกหากอาการรบกวนชีวิต ไม่ควรหยุดยาเอง
ไปฉุกเฉินทันที หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นรุนแรง เป็นลม เจ็บหน้าอก อาเจียนจนกินยาและดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการหนักอื่น ๆ
กรณีถูกล่วงละเมิดทางเพศ
ความปลอดภัยของคุณมาก่อน ไปยังสถานที่ปลอดภัยและขอความช่วยเหลือจากโรงพยาบาลหรือหน่วยบริการโดยเร็ว คุณมีสิทธิขอผู้ติดตาม ขอคำอธิบายก่อนตรวจ และเลือกว่าจะรับบริการส่วนใด ไม่จำเป็นต้องตัดสินใจเรื่องการแจ้งความก่อนจึงจะขอการดูแลสุขภาพฉุกเฉิน
คำถามที่พบบ่อย
ตรวจเอชไอวีทันทีแล้วเป็นลบ แปลว่าไม่ต้องใช้ PEP ไหม
ไม่เสมอ ผลตรวจวันแรกใช้ดูสถานะก่อนเหตุเป็นหลัก อาจยังเร็วเกินไปสำหรับเหตุที่เพิ่งเกิด ต้องให้เจ้าหน้าที่ประเมินเวลาและนัดตรวจซ้ำ
ซื้อ PEP ออนไลน์มาเริ่มเองได้ไหม
ไม่ควร เพราะต้องประเมินว่าใช่เหตุที่ควรได้ PEP หรือไม่ ตรวจสถานะเอชไอวี ดูยาที่อาจตีกัน และวางแผนติดตาม การใช้ยาผิดชุดหรือหยุดกลางคันอาจทำให้การดูแลซับซ้อนขึ้น
มีความเสี่ยงบ่อย ควรใช้ PEP ทุกครั้งไหม
PEP ใช้สำหรับเหตุฉุกเฉิน หากมีโอกาสเสี่ยงต่อเนื่อง คุยกับคลินิกเรื่อง PrEP ซึ่งออกแบบมาสำหรับป้องกันก่อนเหตุได้
หากผลตรวจเปลี่ยนหรือจำเป็นต้องเข้าสู่การดูแลต่อเนื่อง อ่านเพิ่มได้ที่ คลินิกและยาต้านกับการดูแลสุขภาพระยะยาว
สรุป
หลังเหตุเสี่ยงให้ล้างอย่างอ่อนโยนและขอประเมิน PEP ทันที ยิ่งเริ่มเร็วโอกาสได้ผลยิ่งดี และต้องไม่เกิน 72 ชั่วโมง อย่ารอผลของอีกฝ่าย อย่าใช้น้ำยารุนแรงกับแผล และอย่าซื้อยากินเอง หากเกินเวลาแล้วก็ยังควรไปเพื่อรับการตรวจและวางแผนดูแลต่อ
