คำว่า onprep ที่พิมพ์ติดกันในช่องค้นหา มาจากวลีภาษาอังกฤษ on PrEP ซึ่งหมายถึงการที่คนคนหนึ่งกำลังใช้ PrEP (เพร็พ) อยู่ ถ้าคุณอยู่กรุงเทพฯ สิ่งที่อยากรู้มักเป็นชุดเดียวกัน คือเริ่มที่ไหน เดินทางไปอย่างไรให้ทันเวลาทำการ ต้องจ่ายเท่าไร และต้องกลับไปอีกบ่อยแค่ไหน
ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า onprep แปลว่ากำลังใช้เพร็พอยู่ ไม่ใช่ชื่อยาหรือชื่อคลินิก และก่อนเริ่มใช้ ต้องตรวจเอชไอวีแล้วได้ผลลบ
onprep มาจากไหน และคนที่พิมพ์คำนี้มักอยากรู้อะไร
ในภาษาอังกฤษ ประโยคอย่าง "I'm on PrEP" ใช้บอกว่าตัวเองใช้ยาป้องกันเอชไอวีก่อนสัมผัสเชื้ออยู่ เมื่อพิมพ์เร็ว ช่องว่างหายไป คำจึงกลายเป็น onprep ซึ่งบอกสถานะของคน
เพร็พคือการใช้ยาป้องกันเอชไอวีล่วงหน้า สำหรับคนที่ผลตรวจเอชไอวีเป็นลบ ข้อมูลของ NHS สหราชอาณาจักรระบุว่าเพร็พแบบใช้ต่อเนื่องป้องกันเอชไอวีได้ราว 99% เมื่อใช้อย่างถูกต้อง องค์การอนามัยโลกวางเพร็พไว้เป็นทางเลือกเพิ่มสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูงขึ้น
เพร็พดูแลเฉพาะเอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นและการตั้งครรภ์อยู่นอกขอบเขต ซึ่งเป็นจุดที่คนมักเข้าใจคลาดไป รายการตรวจก่อนเริ่ม อ่านต่อได้ที่ ขอรับยา PrEP ต้องตรวจอะไรก่อนเริ่ม
เริ่มใช้เพร็พในกรุงเทพฯ หน้าเคาน์เตอร์เกิดอะไรขึ้นบ้าง
ขั้นตอนของหน่วยบริการในเมืองมีเค้าโครงคล้ายกัน ข้อมูลบริการของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ระบุว่าผู้ที่จะรับยาเพร็พต้องได้รับการประเมินความเสี่ยงจากเจ้าหน้าที่ให้คำปรึกษาก่อน และครั้งถัดไป ถ้าใช้ยาได้สม่ำเสมอ ก็เจาะเลือดแล้วรับยากลับบ้านได้เลยโดยไม่ต้องพบผู้ให้คำปรึกษา ซึ่งเรียกว่า PrEP Express
ส่วนเงื่อนไขเรื่องผลเลือดมาจากแนวทางระดับประเทศ กรมควบคุมโรคระบุในแนวทางการจัดบริการเพร็พประเทศไทย ปี 2568ว่าเพร็พคือการให้ยาป้องกันในผู้ที่มีผลตรวจเอชไอวีเป็นลบ และวางลำดับไว้ว่าให้ตรวจเอชไอวีพร้อมการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวข้อง เมื่อผลเป็นลบจึงเริ่มเพร็พ
ข้อมูลของ NHS ระบุว่ามีการตรวจการทำงานของไตทั้งก่อนและระหว่างใช้ยา ส่วนรูปแบบการใช้ยามีมากกว่าหนึ่งแบบ ให้คุยเป็นรายคนกับผู้ให้บริการ
บทความของ WHO เมื่อกรกฎาคม 2567 ยกตัวอย่างบริการเพร็พทางไกลของคลินิกแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ ซึ่งผู้รับบริการที่รายงานผลตรวจด้วยตนเองเป็นลบทางออนไลน์ เริ่มเพร็พได้โดยไม่ต้องตรวจเพิ่ม นั่นเป็นบริการของคลินิกนั้นเอง ไม่ใช่เงื่อนไขของทุกหน่วย ถามก่อนได้ว่าที่นั่นมีช่องทางแบบนี้ไหม
วางแผนเดินทางตามแนว BTS และ MRT ให้ทันเวลาทำการ
วิธีที่ใช้ได้จริงคือนับเวลาแบบประตูบ้านถึงประตูอาคาร ไม่ใช่นับจากแผนที่รถไฟฟ้า เพราะเวลาจริงรวมการเดินจากประตูสถานี การต่อสาย และชั่วโมงเร่งด่วนไว้ด้วย
- ขอที่อยู่เต็มและจุดเข้าอาคารจากหน้าเว็บทางการ แล้วค่อยหาสถานีที่ใกล้จากแผนที่เส้นทางรถไฟฟ้า
- ถามเวลาปิดรับคิวและเวลาปิดรับเลือดเข้าแล็บ ซึ่งมักมาก่อนเวลาปิดทำการ
- จดหน่วยสำรองไว้หนึ่งแห่ง เผื่อวันนั้นคิวเต็ม
เวลาทำการให้ดูจากประกาศของหน่วยนั้นเอง ตัวอย่างหนึ่งคือคลินิกของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ที่ถนนราชดำริ เขตปทุมวัน หน้าเว็บระบุช่วงในเวลาราชการวันจันทร์ถึงศุกร์ 07.30–15.00 ช่วงนอกเวลาวันพุธและวันศุกร์ 16.30–19.00 และวันเสาร์ 08.30–11.00 หน่วยอื่นมีตารางของตัวเอง และเวลาเปลี่ยนได้ ควรยืนยันก่อนออกเดินทาง
จุดบริการในเมืองมีกี่แบบ และต่างกันตรงไหน
แยกได้ราวสี่แบบ คือหน่วยรัฐที่ร่วมโครงการ คลินิกของรัฐและมูลนิธิ หน่วยที่ชุมชนเป็นผู้ให้บริการ และเอกชน ตารางนี้สรุปตามเอกสารทางการ ไม่ได้จัดอันดับว่าแบบไหนดีกว่า เพราะสิ่งที่เหมาะกับคุณขึ้นกับเวลาว่างและเอกสารที่คุณมี
| ประเภทจุดบริการ | สิ่งที่เอกสารทางการระบุ | เรื่องที่ควรถามก่อนไป |
|---|---|---|
| หน่วยบริการรัฐที่ร่วมโครงการกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) | กรมควบคุมโรคระบุว่าเพร็พไม่มีค่าใช้จ่ายเมื่อใช้บัตรประชาชน และให้บริการที่หน่วยซึ่งร่วมโครงการ | ที่นี่ร่วมโครงการเพร็พไหม และเปิดวันไหน |
| คลินิกสุขภาพทางเพศของรัฐและมูลนิธิ | บางแห่งประกาศช่วงนอกเวลาและวันเสาร์ไว้บนหน้าเว็บของตัวเอง | ช่วงนอกเวลาทำอะไรได้ครบ และคิดค่าบริการเพิ่มไหม |
| หน่วยที่คนในชุมชนเป็นผู้ให้บริการ | งานวิจัยใน BMC Public Health ปี 2562 รายงานว่าเจ้าหน้าที่จากชุมชนซึ่งผ่านการอบรม ให้บริการเพร็พได้ | ที่นี่เจาะเลือดเองได้ไหม |
| สถานบริการเอกชน | เงื่อนไขและค่าบริการกำหนดโดยแต่ละแห่ง | ขอรายการค่าใช้จ่ายแยกเป็นข้อ และใบเสร็จสำหรับประกัน |
อยู่กรุงเทพฯ แต่ไม่มีบัตรประชาชนไทย มีทางไหนบ้าง
ข้อมูลสิทธิประโยชน์ของกรมควบคุมโรคระบุว่าเพร็พไม่มีค่าใช้จ่าย โดยใช้บัตรประชาชนและรับบริการที่หน่วยซึ่งร่วมโครงการกับ สปสช. คนที่ไม่มีบัตรประชาชนไทยจึงต้องถามเป็นรายหน่วยว่ารับแบบจ่ายเงินเองได้ไหม และใช้เอกสารใดแทน เช่น หนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน
หน่วยที่คิดเงินมักประกาศโครงสร้างราคาไว้ หน้าค่าบริการของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ระบุว่าคลินิกนอกเวลามีค่าแพทย์และค่าบริการเพิ่ม และค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการคิดเพิ่มจากราคาในเวลาราชการ ราคาปรับได้ จึงควรขอรายการล่าสุดก่อนไป
ถ้าคุณทำงานในไทยแบบมีกำหนดเวลา มีเรื่องที่ควรถามเพิ่มตั้งแต่ตอนโทร
- ช่วงเวลาที่คุณไปได้ มีเจ้าหน้าที่สื่อสารภาษาอังกฤษอยู่หรือไม่
- หน่วยนั้นจ่ายยาครั้งละครอบคลุมช่วงเวลานานเท่าไร บางประเทศให้รับยาครอบคลุมหลายเดือนต่อครั้ง ตามที่บทความของ WHO ปี 2567 ยกตัวอย่างไว้
- ถ้าต้องเดินทางออกนอกประเทศช่วงที่มีนัด จะจัดการอย่างไร
ค่าใช้จ่ายกับนัดติดตามผล วางแผนล่วงหน้าได้แค่ไหน
กรมควบคุมโรคระบุสิทธิที่ไม่มีค่าใช้จ่ายไว้หลายรายการ คนไทยตรวจเอชไอวีได้ฟรีปีละ 2 ครั้งที่โรงพยาบาลในระบบหลักประกันสุขภาพ ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเองรับได้ฟรีคนละ 1 ชุดต่อวันจากหน่วยบริการที่ขึ้นทะเบียน ซึ่งรวมองค์กรภาคประชาสังคม ผลบวกจากชุดตรวจด้วยตนเองต้องไปตรวจยืนยันที่โรงพยาบาลอีกครั้ง
ด้านการติดตามผล งานวิจัยในวารสาร BMC Public Health ปี 2562 เก็บข้อมูลจากศูนย์สุขภาพชุมชนในไทย 7 แห่ง จาก 4 จังหวัด รวมกรุงเทพฯ ผู้เข้าร่วมในการวิเคราะห์ 653 คน พบว่า 37.4% มีความต่อเนื่องในการใช้ยาต่ำ และส่วนใหญ่เกิดจากการไม่มาตามนัดครั้งแรกหลังเริ่มยา ผู้ที่เพิ่งมารับบริการที่นั่นครั้งแรก และผู้ที่อายุไม่เกิน 25 ปี มีโอกาสขาดช่วงสูงกว่า
ตัวเลขนี้บอกคนกรุงเทพฯ ว่าจุดเปราะมักอยู่ที่นัดถัดไป มากกว่าวันแรก การจดวันนัดพร้อมเวลาเดินทางจึงสำคัญเท่ากับการเลือกหน่วยบริการ
WHO ยังเรียกร้องให้ขยายการตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง เพื่อสนับสนุนการเริ่ม การใช้ต่อเนื่อง และการกลับมาใช้เพร็พ ซึ่งช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องเข้าหน่วยบริการ ถ้ายังสงสัยเรื่องการป้องกันระยะยาว อ่านต่อได้ที่ ผลลบแล้วยังต้องป้องกันอีกไหม
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ยาป้องกันอยู่แล้ว ยังต้องใช้ถุงยางอนามัยไหม
สองอย่างนี้ทำงานต่างหน้าที่กัน ยาป้องกันดูแลเฉพาะเอชไอวี ถุงยางอนามัยช่วยลดการส่งต่อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นและป้องกันการตั้งครรภ์ ใช้ร่วมกันจึงครอบคลุมกว่า
ไปถึงวันนี้ จะได้เริ่มเลยหรือเปล่า
ขึ้นกับว่าหน่วยนั้นตรวจและอ่านผลได้ในวันเดียวกันไหม และคิวเต็มหรือยัง การโทรถามก่อนออกจากบ้านช่วยประหยัดการเดินทางที่สุด
คู่ของเรามีเชื้อเอชไอวีและกินยาต้านไวรัสอยู่ ต้องทำอย่างไร
เมื่อรักษาต่อเนื่องจนปริมาณไวรัสอยู่ในระดับตรวจไม่เจอ จะไม่ถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ ตามหลัก U=U ซึ่งกรมควบคุมโรคอธิบายไว้เช่นกัน การจะใช้เพร็พเพิ่มหรือไม่ คุยกับผู้ดูแลของทั้งสองฝ่ายได้ รายละเอียดอยู่ใน Treatment as Prevention (TasP)
สรุป
onprep เป็นคำที่คนพิมพ์ติดกันจาก on PrEP และหมายถึงการกำลังใช้เพร็พอยู่ สำหรับคนในกรุงเทพฯ เรื่องที่ทำให้ไปต่อได้ราบรื่น มักเป็นเวลาทำการ เอกสารที่ต้องใช้ และนัดครั้งถัดไป กรมควบคุมโรคระบุว่าเพร็พไม่มีค่าใช้จ่ายเมื่อใช้บัตรประชาชนที่หน่วยซึ่งร่วมโครงการ
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มที่จุดไหน ลองโทรถามหน่วยบริการใกล้เส้นทางที่คุณเดินทางอยู่ทุกวัน การถามเรื่องการป้องกันและการตรวจเป็นการดูแลตัวเองตามปกติ และเจ้าหน้าที่พร้อมคุยกับคุณโดยไม่ตัดสิน
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- NHS — คำถามที่พบบ่อยเรื่องเพร็พ
- WHO — เพร็พเพื่อป้องกันเอชไอวี
- WHO — การตรวจด้วยตนเองกับเพร็พ (2567)
- กรมควบคุมโรค — สิทธิประโยชน์บริการเอชไอวี
- กรมควบคุมโรค — แนวทางการจัดบริการเพร็พประเทศไทย ปี 2568
- ศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย — บริการเพร็พและเป๊ป
- ศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย — อัตราค่าบริการ
- BMC Public Health 2562 — ความต่อเนื่องของการใช้เพร็พในไทย


