รับ PrEP นอกเวลาในกรุงเทพฯ ไม่ต้องลางาน

รับ PrEP นอกเวลาในกรุงเทพฯ ทำได้จริง เพราะบางหน่วยบริการเปิดรอบเย็นหลังเลิกงานและเช้าวันเสาร์ และแนวทางการจัดบริการ PrEP ของประเทศไทย ปี 2568 ก็แนะนำให้หน่วยบริการเพิ่มบริการนอกเวลา รวมถึงวันเสาร์ อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ สิ่งที่ต้องวางแผนคือตารางนัดตรวจติดตาม เพราะ PrEP (เพร็พ) ไม่ใช่ยาที่รับครั้งเดียวจบ

ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า ตารางนัดฉบับปี 2568 คือเดือนที่ 0, 1, 4, 7, 10 ปีแรกจึงไปคลินิกราว 5 ครั้ง และถ้าไปในเวลาราชการไม่ไหว ให้คุยกับผู้ให้บริการก่อนยาหมด

รับ PrEP นอกเวลา ในกรุงเทพฯ มีจริงไหม

มีจริง แต่ยังไม่ใช่ทุกที่ และเวลาเปิดของแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน แนวทางปี 2568 แนะนำให้หน่วยบริการทำให้การเริ่มใช้ PrEP ง่ายขึ้น ด้วยโปรแกรมที่ตรวจ ให้คำปรึกษา และรับยาได้ในครั้งเดียว มีบริการแบบไม่ต้องนัดล่วงหน้าโดยเฉพาะในพื้นที่เมือง พัฒนาระบบนัดหมายออนไลน์ เพิ่มบริการนอกเวลาและวันหยุด รวมถึงบริการผ่านระบบสาธารณสุขทางไกล

ในกรุงเทพฯ มีตัวอย่างที่ประกาศเวลาไว้ชัดเจน ดังนี้

• คลินิกนอกเวลาของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย วันจันทร์ พุธ ศุกร์ เวลา 16.30–20.00 น. และวันเสาร์ 08.30–12.00 น. ปิดวันอาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์
• หน้าบริการเพร็พและเป๊ปของที่เดียวกัน ระบุช่วงเวลาไว้แคบกว่า คือวันพุธและศุกร์ 16.30–19.00 น. และวันเสาร์ 08.30–11.00 น.
• คลินิกสุขภาพเพศหลากหลายของโรงพยาบาลกลาง สำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร ทุกวันพุธที่ 1 และ 3 ของเดือน เวลา 16.00–20.00 น. ซึ่งเป็นประกาศตั้งแต่ พ.ศ. 2566 จึงควรโทรยืนยันก่อนไป

รอบนอกเวลามักสั้นกว่ารอบกลางวัน จึงควรโทรถามเวลาปิดรับคิวก่อนออกจากที่ทำงาน อย่าดูแค่เวลาปิดทำการ

ปีหนึ่งต้องไปคลินิกกี่ครั้ง

ตารางนัดสำหรับ PrEP ชนิดรับประทานที่ใช้ในไทยคือ เดือนที่ 0, 1, 4, 7, 10 แล้วต่อเนื่องทุก 3 เดือน นั่นคือครั้งแรก อีกครั้งหลังเริ่มยา 1 เดือน จากนั้นทุก 3 เดือน จุดนี้เปลี่ยนจากแนวทางฉบับ พ.ศ. 2564 ที่นัดเดือนที่ 0, 1, 3, 6, 9 ถ้าเคยใช้ PrEP เมื่อหลายปีก่อนแล้วกลับมาใหม่ ตารางที่คุณจำได้จึงอาจไม่ตรงกับปัจจุบัน

คิดเป็นภาระเวลาจริงคือ ปีแรกราว 5 ครั้ง ปีถัดไปราว 4 ครั้ง ถ้าเลือกที่ที่มีรอบเย็นหรือวันเสาร์ตั้งแต่ต้น การลางานทั้งปีก็แทบไม่ต้องเกิดขึ้น รายละเอียดว่าก่อนเริ่มยาต้องตรวจอะไรบ้าง อ่านต่อได้ที่ ขอรับยา PrEP ต้องตรวจอะไรก่อนเริ่ม

แต่ละนัดเขาตรวจอะไรบ้าง

การตรวจไม่ได้หนักเท่ากันทุกครั้ง บางอย่างตรวจทุกนัด บางอย่างปีละครั้ง และบางอย่างทำเฉพาะบางคน ตารางนี้สรุปตามแนวทางปี 2568 สำหรับผู้ใช้ PrEP ชนิดรับประทาน

อีกจุดที่เปลี่ยนไปคือ แนวทางปี 2568 ขยับการตรวจไตแรกเข้า จากเดิมที่ทำในผู้มีอายุ 30 ปีขึ้นไป มาเป็นผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไปหรือมีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง

วันนัดชนกับงานสำคัญ เลื่อนได้ไหม

แนวทางปี 2568 ตอบเรื่องนี้ไว้ตรง ๆ ว่า ถ้าผู้รับบริการมาตรวจตามนัดไม่ได้ ผู้ให้บริการสามารถเสนอวิธีอื่นในการติดตาม เช่น ใช้ระบบบริการสาธารณสุขทางไกล ใช้ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเองช่วยติดตาม และจ่าย PrEP ให้มากกว่าตารางนัดปกติ ทั้งยังปรับตารางตรวจติดตามให้ตรงกับความจำเป็นของแต่ละคนได้ พร้อมแนะนำให้กลับมาตรวจตามแนวทางให้เร็วที่สุด อีกกรณีที่เขียนไว้ชัดคือ ถ้าไม่มีความเสี่ยงในช่วงที่ผลตรวจอาจยังไม่ขึ้นก่อนการตรวจแรกเข้า และไม่สะดวกมาตรวจในเดือนที่ 1 ผู้ให้บริการอาจพิจารณาจ่าย PrEP 3 เดือนตั้งแต่ครั้งแรก แล้วนัดติดตามในเดือนที่ 3

ทั้งหมดนี้เป็นการพิจารณาของผู้ให้บริการเป็นรายคน ไม่ใช่สิ่งที่เลือกเองได้ วิธีที่ได้ผลที่สุดคือบอกล่วงหน้าตั้งแต่วันรับยา ไม่ใช่โทรแจ้งวันที่ยาหมดแล้ว

TelePrEP และชุดตรวจด้วยตนเอง ช่วยได้แค่ไหน

TelePrEP คือการให้บริการ PrEP ผ่านระบบบริการสาธารณสุขทางไกล ซึ่งแนวทางระบุว่ามีประโยชน์มากสำหรับผู้ที่ไม่สะดวกเดินทางมาที่หน่วยบริการ โดยใช้ผลตรวจจากห้องปฏิบัติการใกล้บ้าน หรือใช้ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเองในการเริ่มและติดตาม PrEP ได้ตามดุลพินิจของแพทย์ และเจ้าหน้าที่ยังต้องซักประวัติ ประเมิน และให้คำปรึกษาในแต่ละครั้งเช่นเดิม บริการนี้ขยายตัวตั้งแต่ช่วงโควิด 19 และยังทำอยู่ถึงปัจจุบัน แต่ไม่ใช่ทุกคลินิกในกรุงเทพฯ จะมีให้ใช้ จึงต้องถามเป็นรายแห่ง ส่วน PrEP ชนิดฉีดยังต้องมาตามรอบที่สถานพยาบาล เพราะต้องฉีดโดยเจ้าหน้าที่

เริ่มยาเย็นวันศุกร์ ทันสุดสัปดาห์หรือไม่

ตามแนวทางปี 2568 การเริ่ม PrEP ชนิดรับประทานคือกิน 2 เม็ดพร้อมกัน ในช่วง 2–24 ชั่วโมงก่อนมีเพศสัมพันธ์ จากนั้นกินต่อวันละ 1 เม็ด ส่วนการหยุดยาต่างกันตามเพศกำเนิด คือเพศกำเนิดชายกินต่ออีกวันละ 1 เม็ด เป็นเวลา 2 วันนับจากเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้าย ส่วนเพศกำเนิดหญิง เพศกำเนิดชายที่มีช่องคลอดใหม่ และผู้ใช้สารเสพติดชนิดฉีด ให้กินต่ออีก 7 วัน เปรียบเทียบรูปแบบการกินได้ที่ PrEP 2-1-1 กับทางเลือกอื่นต่างกันอย่างไร

ที่ต้องย้ำคือ PrEP ป้องกันเฉพาะเอชไอวี ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นและไม่ได้คุมกำเนิด แนวทางฉบับนี้จึงระบุว่าการใช้ถุงยางอนามัยขึ้นอยู่กับเป้าหมายการดูแลสุขภาพของแต่ละคน เพราะถุงยางอนามัยช่วยได้ทั้งสามเรื่องพร้อมกัน และถ้าเพิ่งมีความเสี่ยงมาไม่เกิน 72 ชั่วโมง เรื่องที่ต้องรีบคือการประเมินยาต้านไวรัสฉุกเฉินหรือ PEP ซึ่งต้องกินให้ครบ 28 วันก่อน แล้วจึงเริ่ม PrEP ต่อ

ค่าใช้จ่ายและสิ่งที่ควรถามก่อนจองคิว

ยา PrEP ชนิดรับประทานสองสูตรที่ใช้ในไทยอยู่ในชุดสิทธิประโยชน์ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ส่วนชนิดฉีดออกฤทธิ์นานยังไม่อยู่ในชุดสิทธิประโยชน์ ด้านบริการในเมือง สำนักงานประชาสัมพันธ์ กรุงเทพมหานคร ระบุรายชื่อคลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย 31 พิกัดใน 6 กลุ่มเขต ที่ให้บริการขอยา PrEP และ PEP ฟรี และหากผลเลือดเปลี่ยนระหว่างใช้ PrEP แนวทางกำหนดให้ตรวจยืนยันและเริ่มยาต้านไวรัสโดยเร็ว ซึ่งอ่านภาพรวมการรักษาต่อได้ที่คลังความรู้เรื่องการรักษาเอชไอวีของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

• รอบนอกเวลาหรือวันเสาร์ของที่นี่คือวันไหน และปิดรับคิวกี่โมง
• เจาะเลือดและรับยาจบในวันเดียวไหม หรือต้องกลับมาฟังผลอีกวัน
• มีบริการติดตามทางไกลหรือใช้ชุดตรวจด้วยตนเองหรือไม่
• ใช้สิทธิอะไรได้บ้าง และวันแรกต้องเตรียมเอกสารอะไร

คำถามที่พบบ่อย

ทำงานในกรุงเทพฯ แต่สิทธิอยู่ต่างจังหวัด รับ PrEP ที่นี่ได้ไหม

แนวทางปี 2568 กำหนดให้ผู้ให้บริการแจ้งทางเลือกที่เข้ากับสถานการณ์ของแต่ละคน ซึ่งรวมถึงการรับ PrEP ต่อที่สถานพยาบาลอื่นที่ผู้รับบริการสะดวก จึงควรถามที่ที่หมายตาไว้ตรง ๆ ว่ารับผู้ที่ย้ายมาจากที่อื่นหรือไม่

รับยา PrEP ที่ร้านยาใกล้ที่ทำงานได้หรือยัง

ยังไม่ใช่บริการที่พร้อมใช้ทั่วไป แนวทางระบุว่ามีประกาศเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2567 ให้จ่ายยารักษาโรคเอดส์ได้ในสถานที่ 3 ประเภท คือโรงพยาบาล คลินิกเวชกรรม และร้านยาตามโครงการ 30 บาทรักษาทุกที่ด้วยบัตรประชาชนใบเดียว แต่รูปแบบการจัดบริการ PrEP ผ่านร้านขายยายังอยู่ระหว่างการหารือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

นัดคิวออนไลน์แทนการโทรได้ไหม

แนวทางแนะนำให้หน่วยบริการพัฒนาระบบนัดหมายออนไลน์ เช่น ผ่านแอปพลิเคชันไลน์หรือเว็บไซต์ของสถานบริการ และเตือนวันนัดผ่านไลน์หรือข้อความสั้น แต่นี่เป็นข้อเสนอให้นำไปปรับใช้ จึงยังขึ้นกับว่าแต่ละแห่งทำแล้วหรือยัง

สรุป

งานประจำไม่ใช่เหตุผลที่ต้องเลิกใช้ PrEP สิ่งที่ต้องจัดการมีสามอย่าง คือเลือกหน่วยบริการที่มีรอบเย็นหรือวันเสาร์ จำตารางนัดฉบับปี 2568 ที่เป็นเดือนที่ 0, 1, 4, 7, 10 และคุยกับผู้ให้บริการล่วงหน้าเมื่อรู้ว่าจะมาตามนัดไม่ได้ เวลาเปิดของแต่ละแห่งเปลี่ยนได้ตลอด การโทรยืนยันก่อนไปจึงสำคัญเสมอ และการไปตรวจหรือปรึกษาเรื่องการป้องกันก็เป็นการดูแลสุขภาพตามปกติ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องรู้สึกผิดหรือปิดบังใคร

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย ปี 2568 — กรมควบคุมโรค
• วันเวลาทำการและคลินิกนอกเวลา — สภากาชาดไทย
• บริการยาเพร็พและเป๊ป — สภากาชาดไทย
• BKK Pride Clinic — สำนักงานประชาสัมพันธ์ กรุงเทพมหานคร (เผยแพร่ 26 มิถุนายน 2568)
• คลินิกสุขภาพเพศหลากหลาย โรงพยาบาลกลาง — สำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร (ประกาศ 28 กุมภาพันธ์ 2566)